Instytucja beneficjenta rzeczywistego jest kluczowa w systemie bezpieczeństwa przepływu pieniędzy budowanego w oparciu o Ustawę z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (zw. dalej ustawą AML od amer. Anti-Money Laundering). Nie wnikając w szczegółową i rozbudowaną definicję tej instytucji, którą statuuje Ustawa AML, należy wskazać, że beneficjentem rzeczywistym jest zasadniczo osoba fizyczna, która wywiera decydujący wpływ na działanie podmiotu na podstawie szczególnych okoliczności prawnych lub faktycznych. Czasami czyni to z tzw. „tylnego siedzenia” poprzez posiadane (często pośrednio) pakiety akcji lub udziałów. Czasem nawet bez tego.
Obowiązek zgłoszenia beneficjenta rzeczywistego do CRBR
Dla przejrzystości procesu przepływu pieniędzy i minimalizowania ryzyk ich prania bądź wykorzystywania w celu finansowania terroryzmu podmioty takie jak m.in. spółki prawa handlowego (za wyjątkiem spółek publicznych) mają obowiązek zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). Informację te obejmują obowiązek podania imienia i nazwiska, każdego obywatelstwa, państwa zamieszkania, numeru PESEL bądź daty urodzenia oraz informacje o wielkości i charakterze udziału lub uprawnieniach przysługujących beneficjentowi rzeczywistemu. Wszystkie te dane mają zagwarantować poprawną identyfikację beneficjenta rzeczywistego i precyzyjne określenie kto może czerpać rzeczywiste korzyści z funkcjonowania danego podmiotu.
Aktualizacja danych w CRBR – 14 dni
Ustawa AML precyzuje także termin na zgłaszanie i aktualizowanie tych danych w CRBR. W zakresie intersującej nas aktualizacji danych wynosi on: odnośnie wpisów konstytutywnych w Krajowym Rejestrze Sądowym - 14 dni od ich zmiany w KRS, zaś „w przypadku zmian, dla których skuteczności nie jest wymagany wpis do Krajowego Rejestru Sądowego” - 14 dni „od dnia ich dokonania.” Ministerstwo Finansów w swoim Komunikacie nr 2 w sprawie obowiązku zgłaszania informacji do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych i ich aktualizacji wskazuje, że termin ten należy rozumieć jako liczony od daty wystąpienia zdarzenia, które spowodowało konieczność przesłania zgłoszenia do CRBR.
Zmarły beneficjent rzeczywisty nie wywiera decydującego wpływu
W praktyce jednak wiele podmiotów zapomina o aktualizacji danych w CRBR w przypadku śmierci beneficjenta rzeczywistego. Zwłaszcza, gdy był on wskazany z uwagi na posiadany pakiet akcji lub udziałów. W takiej sytuacji podmioty oczekują ze zmianą danych do czasu zakończenia postepowań spadkowych, a w tym czasie w rejestrze widnieje zmarła osoba fizyczna. Osoba, która choć za życia mogła wywierać decydujący wpływ na działanie podmiotu, to po swojej śmierci niestety już tego czynić nie może. W konsekwencji więc nie może być już beneficjentem rzeczywistym.
Śmierć beneficjenta rzeczywistego jest zdarzeniem wymagającym aktualizacji w CRBR
Należy zatem podkreślić, że zdarzeniem aktualizującym obowiązek zmiany danych w CRBR jest sama śmierć beneficjenta rzeczywistego, a nie zdarzenia wywołane z tego powodu. Jak np. wybranie nowego członka zarządu lub objęcie akcji przez osobę która nabyła je w drodze dziedziczenia. Oczywiście wspomniane zdarzenia same w sobie mogą stanowić podstawę do wpisu aktualizacyjnego w CRBR, jednak wpierw zmarły beneficjent rzeczywisty powinien zostać z niego wykreślony w ustawowym terminie.
Zmiany w KRS a aktualizacja w CRBR
Warto także podkreślić, że obowiązek ten ciąży niezależnie od tego czy dane w tym zakresie wymagają zgłoszenia do KRS przez ten podmiot, jak np. w przypadku śmierci członka zarządu spółki kapitałowej wpisanego jako beneficjent rzeczywisty z tytułu zajmowanego stanowiska. Czy nie – jak np. śmierć większościowego akcjonariusza spółki akcyjnej będącej „spółką matką” w przypadku, gdy akcjonariusz ten był wpisany jako beneficjent rzeczywisty w „spółce córce”. O obowiązku tym należy pamiętać zwłaszcza w tym drugim przypadku, gdyż przy zmianach w KRS intuicyjnie już zmieniane są także dane w CRBR. W sytuacji zaś, gdy zmian w KRS nie dokonuje się, obowiązek aktualizacji danych w CRBR często gdzieś ulatuje.
Błażej Wojnicz – radca prawny