Przepisy unijne powołujące do życia Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA) wprowadziły także bezpośredni nadzór tego urzędu nad wybranymi podmiotami zobowiązanymi. Do tej grupy będą należeć instytucje kredytowe, instytucje finansowe lub grupa instytucji finansowych lub kredytowych na najwyższym poziomie konsolidacji w Unii. Należy przy tym zaznaczyć, że nie wszystkie takie instytucje będą podlegały bezpośredniemu nadzorowi AMLA. Jedynie takie które spełniają określone kryteria geograficzne (tj. działają w co najmniej sześciu państwach członkowskich) oraz których profil ryzyka szczątkowego został sklasyfikowany jako wysoki. 

Istotna zmiana podejścia 

Bezpośredni nadzór organów unijnych wprowadza istotną zmianę względem sytuacji obecnej. Dotychczas nadzór był (i wciąż jest) realizowany przez krajowe organy właściwe w sprawach AML. One oczywiście wciąż będą funkcjonować, jednak ich działanie zostanie włączone w unijny system przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W systemie tym nadzór unijnych i krajowych organów ma być zharmonizowany. Oznacza to, że podległe tym organom instytucje finansowe i kredytowe będą podlegać tym samym regulacjom. Niezależnie kto go będzie realizował.

Liczba podmiotów zobowiązanych

Zgodnie z przepisami unijnymi ma zostać wytypowanych 40 podmiotów zobowiązanych, które będą podlegać bezpośredniemu nadzorowi AMLA. Zasadniczo co najmniej jeden taki podmiot powinien pochodzić z każdego państwa członkowskiego. Pierwsza procedura wyboru podmiotów zobowiązanych ma się rozpocząć 1 lipca 2027 r. i zakończyć w ciągu 6 miesięcy. Następnie selekcja tych podmiotów ma być realizowana co trzy lata. Ta „kadencyjność” jest konsekwencją tego, że na rynku instytucji finansowych dochodzi do naturalnych zmian właścicielskich. Stąd podmiot, który trafi na listę podmiotów zobowiązanych, które będą podlegać bezpośredniemu nadzorowi AMLA może z niej zniknąć w następnym okresie.  

Realizacja nadzoru 

Zgodnie z przepisami unijnymi do nadzoru nad każdym wybranym podmiotem zobowiązanym będzie powołany zespół nadzorczy. W jego skład będzie wchodził zarówno personel AMLA, jak i personel podmiotów krajowych sprawujących nadzór finansowy na szczeblu krajowym. Zespół ten będzie m.in. przeprowadzał przeglądy i oceny nadzorcze oraz koordynował kontrolę przeprowadzane w podmiotach zobowiązanych. Poza tym AMLA będzie uprawniona m.in. do żądania przedstawienia wszelkich informacji od wybranych podmiotów zobowiązanych (w tym także od zatrudnianych w nich osób oraz zleceniobiorców) oraz prowadzenia niezbędnego dochodzenia obejmującego np. badanie ksiąg i rejestrów. AMLA będzie również uprawniona do uzyskiwania dostępu do dokumentów i informacji dotyczących procesów decyzyjnych. 

Środki administracyjne i kary 

AMLA w celu realizacji powierzonych zadań będzie uprawniona do stosowania środków administracyjnych wobec wybranych podmiotów zobowiązanych. Obejmują one m.in. 

• wydawanie zaleceń, 

• nakazanie podmiotom zobowiązanym przestrzeganie prawa w tym wdrożenie konkretnych środków naprawczych, 

• wydawanie decyzji nakazujących danej osobie fizycznej lub prawnej zaprzestania danego zachowania i powstrzymania się od powtarzania tego zachowania, 

• ograniczanie działalności, operacji lub sieci instytucji obejmującej wybrany podmiot zobowiązany lub żądanie zbycia działalności,

• wymaganie zmian w strukturze zarządzania.

Prócz  środków administracyjnych AMLA będzie uprawniona również do nakładania kar pieniężnych, których wartość powinna być uzależniona od rodzaju naruszeń oraz ilości państw członkowskich, w których dochodziło do naruszenia prawa. 

Federalizacja Unii Europejskiej

Warto przy tym dodać, że powyższe potwierdza więc wskazaną przeze mnie uprzednio tezę, że z perspektywy politycznej powołanie Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu jest przejawem federalizacji Unii Europejskiej. A więc realizowania przez organy unijne władzy w obszarach, które pozostawały dotychczas w zasadniczej gestii państw członkowskich.

Radca prawny Błażej Wojnicz

Obrazek tytułowy pochodzi ze strony internetowej AMLA