Sprawa giełdy Zondacrypto pokazuje, że ten obszar działania może generować sporo ryzyk. Tu, jak wskazują doniesienia medialne, mają one inny charakter niż te podnoszone zazwyczaj w przypadku kryptowalut (a więc w szczególności brak nadzoru KNF, duża zmienność ceny aktywów, brak gwarancji państwa czy ryzyko związane z możliwością oszustwa) i wiążą się ściśle z organizacją firmy prowadzącej tą giełdę. Jednak sprawa ta stanowi asumpt do tego, aby przyjrzeć się krajowym regulacjom AML w tym zakresie.
Estoński nadzór nad Zondacrypto
Należy podkreślić, że sama Zondacrypto formalnie także powinna stosować opisane tu regulacje. Pomimo tego, że zarejestrowana była w Estonii i podlegała tamtejszym organom nadzoru finansowego, to była także wpisana do polskiego rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych. Pod numerem: RDWW-893. Na stronie internetowej samej giełdy nie ma jednak żadnych szczegółowych informacji w tym zakresie. Jest tylko informacja, że: „Giełda zondacrypto posiada politykę przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu”. Choć nie ma tam jej pełnej treści, tylko wyciąg najważniejszych z jej postanowień.
Waluta wirtualna – definicja
Rozpocznijmy od tego, że Ustawa AML definiuje pojęcie waluty wirtualnej. Generalnie za walutę wirtualną uznaje cyfrowe odwzorowanie wartości, które spełnia łącznie następujące cechy:
- jest wymienialne w obrocie gospodarczym na prawne środki płatnicze (np. na złote polskie, euro czy dolary amerykańskie),
- jest akceptowane jako środek wymiany,
- może być elektronicznie przechowywane lub przeniesione albo może być przedmiotem handlu elektronicznego,
- i równocześnie nie jest:
- prawnym środkiem płatniczym emitowanym przez NBP, zagraniczne banki centralne lub inne organy administracji publicznej,
- międzynarodową jednostką rozrachunkową ustanawianą przez organizację międzynarodową i akceptowaną przez poszczególne kraje należące do tej organizacji lub z nią współpracujące,
- pieniądzem elektronicznym w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych,
- instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi,
- wekslem lub czekiem.
Waluta wirtualna to m.in. Bitcoim oraz Ethereum
Jak więc widać definicja ta jest bardzo szeroka i każdorazowo wymaga sprawdzenia czy dana „waluta” spełnia wszystkie jej elementy. Niemniej jednak bezsprzeczne jest, że obejmuje ona swoim zakresem te najbardziej popularne kryptowaluty jak Bitcoim czy Ethereum.
Instytucja obowiązana AML
W odniesieniu do tak zdefiniowanej waluty wirtualnej Ustawa AML wskazuje, że instytucjami obowiązanymi są podmioty prowadzące działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług w zakresie:
a) wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi – a więc np. wymiany kryptowaluty (Bitcoin, Ethereum) na złote, dolary czy euro;
b) wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi – a więc np. wymiana jednej kryptowaluty (np. Bitcoin) na inną (np. Ethereum);
c) pośrednictwa w wymianie, o której mowa powyżej;
d) prowadzenia rachunków w formie elektronicznej rozumianych jako zbiór danych identyfikacyjnych zapewniających osobom uprawnionym możliwość korzystania z jednostek walut wirtualnych, w tym przeprowadzania transakcji ich wymiany – a więc np. udostępnianie portfeli walut wirtualnych.
Działalność regulowana
Jeżeli więc podmiot prowadzi działalność gospodarcza we wskazanym wyżej zakresie podlega obowiązkom określonym w Ustawie AML. Warto przy tym dodać, że działalność taka jest działalnością regulowaną i może być prowadzona po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych. Rejestr taki jest prowadzony przez Izbę Administracji Skarbowej w Katowicach. Oczywiście działalność tych podmiotów nie podlega (póki co – stan na 18 kwietnia 2026 r.) nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego.
Obowiązki AML
Przedsiębiorca działający w obszarze walut wirtualnych (w tym m.in. kryptowalut) musi więc m.in. sporządzać ocenę ryzyka oraz jej aktualizację, stosować środki bezpieczeństwa finansowego wobec swoich klientów, wprowadzić wewnętrzną procedurę AML czy zapewnić programy szkoleniowe w zakresie AML dla swoich pracowników. To oczywiście tylko część z tych obowiązków. Ich pełna lista wynika z przepisów Ustawy AML.
Wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego
Warto przy tym jednak dodać, że korzystanie przez klienta z kryptowalut powoduje, że automatycznie w stosunku do niego powinny być stosowane wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego. Kryptowaluty, jako produkty sprzyjające anonimowości i utrudniające identyfikację stron transakcji, z mocy prawa podnoszą ryzyko prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Czego skutkiem jest właśnie konieczność stosowania wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego.
Wnioski
Jak więc wynika z powyższego firmy prowadzące działalność w obszarze giełdy kryptowalut powinny stosować się do przepisów Ustawy AML. Oczywiście samo nałożenie obowiązków prawnych w zakresie AML na podmioty zajmujące się obrotem kryptowalut nie powoduje, że inwestycje w nie stają się mniej ryzykowne. Ich ryzyko wynika z charakteru tych aktywów. A jak widać ze sprawy Zondacrypto – należy także bacznie przyglądać się przedsiębiorcom prowadzącym taką działalność.
Radca prawny Błażej Wojnicz
Obraz: Obraz BestGraphics_Com z Pixabay